نقش باورها و ناباوری‌ها در ساختن یا انحطاط یک جامعه

نویسنده تحلیل روز پنجشنبه , 1 سپتامبر , 2016   تحلیل اجتماعی   بدون نظر

منصوره ناصرچیان /

کودکان در شکل‌گیری باور مذهبی یا غیر مذهبی خود نقشی ندارند چون خانواده باورهای کودک را شکل می‌دهند. اجتماع، مدرسه و آموزش‌های عمومی آن را کم‌رنگ یا پررنگ می‌کنند. باور و اعتقاد به معنی این‌ست فرض را بر این می‌گذارم که آنچه من معتقدم «حقیقت» می‌باشد و چیزی که باعثِ تناقض «حقیقتِ» من‌ست عدم اعتقاد به حساب می آید.

کودکی که در یک خانواده‌ی مسلمان به دنیا می‌آید هر چند قدرت تفکیک و تجزیه‌ی مسائل را نداشته باشد ولی وقتی از او سوال می‌کنند که به چه دینی اعتقاد دارد؟ او بدون تامل می‌گوید که مسلمان است. حال آن‌که اگر از همان کودک سوال شود که نظرش راجع به ازدواج چیست؟ ممکن‌ست والدینش برآشفته شوند که این چه سوالی‌ست از کودک می‌پرسید، زیرا هنوز او به سن قانونی نرسیده تا راجع مسائل بزرگ‌ترها آگاهی داشته باشد.

حالا حساب کنید همان کودک که بدون اختیار، اعتقادی به او تحمیل شده و طوطی‌وار از خانواده‌اش آئین‌ها و سنت‌های آن دین را تقلید می‌کند در جامعه‌ای بزرگ شود که از خانواده‌اش او را محدودتر کند و تمام آموخته‌هایش را نظام ِ حاکم، رنگ دل‌خواه اعتقادی-مذهبی بزند. از این کودک چه انتظاری می‌توان داشت وقتی از او راجع اعتقاد سوال شود؟ او شکل دیگری از حقیقت را کشف نکرده و کسی به او اجازه این کشف را تا بزرگ‌سالی نمی‌دهد. وقتی کودک دیروز و بزرگ‌سالِ امروز با توجه به عصر تکنولوژی در می‌یابد که اعتقادات و باورها بسیار متفاوتند و تنها حقیقتِ آموخته شده به او شاید آن حقیقتِ واقعی نباشد، از آن لحظه به تکاپو می‌افتد و به دنبال یافتن حقیقت می‌گردد.

موجِ عظیم پشت کردن به اعتقادات مذهبی در ایران پس از چهار دهه دیکتاتوریِ مذهبی را نمی‌توان نادیده گرفت. چندین نسل قربانی یک انقلاب متحجرانه شدند و خودِ جمهوری اسلامی با آئین‌ها و سنت‌های مذهبی-خرافه‌ای یکی از بزرگ‌ترین فاکتورهای سرگردانی مردم نسبت به باورهاست. ملتی که به باوری منزجرانه نگاه می‌کنند به خاطر این‌که از آن باور، توسط یک سیستم دیکتاتوری-مذهبی جفاها دیده‌اند را دوباره نمی‌شود به سمتِ آن باور هُل داد. حال یک ملت با اکثریتِ بی‌باور یا ضدّباورِ خشمگین که دچار انفعال شده‌اند را چگونه می‌توان به قدرتِ خود برای ایستادن بر علیه دیکتاتوری مذهبی باورمند کرد؟ در درجه اول ملت باید به شکلی از «حقیقت» دست یابند، لزوما حقیقت بستر مذهبی نباید داشته باشد ولی فرافکنی‌های تند و متعصبانه نسبت به مذهب و خصوصا اسلام، راه‌گشای به دست آوردن باورمندیِ ملت نیست، چون همین انزجار بدون آگاهی نیز باعث انتقام‌گیری می‌شود که کمکی به رهایی ملت از چنگ دیکتاتوری مذهبی نمی‌کند.

باور یا اعتقاد باید امری شخصی باشد تا فرد فردِ یک جامعه به «حقیقتی» معتقد باشد تا بتواند چارچوبی برای مسولیتِ فردی و اجتماعی داشته باشد. بی‌باوری یا ضد باوری نباید به معنی بی‌بند و باری و بی‌مسولیتی باشد چون با خود هرج و مَرج به بار می‌آورد و به اصطلاح سنگ روی سنگ بند نمی‌شود مثل وضیعت الان جامعه ایرانی! ستیز با جمهوری اسلامی باید با آگاهی و مسولیت باشد نه با فرافکنی! الان اوضاع طوری شده که عده‌ای که خود را خدا ناباور می‌دانند از بالا دست به خداباوران مذهبی نگاه می‌کنند.

خداباوران مسیحی نیز با خداباوران مسلمان در رقابتی تنگاتنگ برای برتر نشان دادن باور خود هستند. این رقابت‌های ناسالم و فرودست دیدن دیگرانی که شبیه ما باور ندارند نه تنها باعث همدلی یک ملت نمی‌شود بلکه آنها را روزبروز از هم دیگر دورتر می‌کند.

اکنون تمرکز باید روی باورمندی قدرت فردی و اجتماعی‌مان باشد و به خود بقبولانیم که اقلیتی دیکتاتور نباید بیش از این بر مال، جان، تفکر و زندگی شخصی و اجتماعی ما مسلط باشد. باید باور داشته باشیم که دیکتاتوری، خلأ حضور همدلی و برقراری ترس مطلق‌ست. با یکی شدن بدون در نظر گرفتن اعتقادات همدیگر باز تبدیل می‌شویم به رنگین‌کمانی از ملت‌ها، مذهب‌ها، بی‌مذهبی‌ها و جنسیت‌ها! و انسانیت و ایرانی بودن می‌شود هدفِ مشترک برای سرنگونی یک سیستم غیر اخلاقی که چهار دهه باورمندی را خواسته متلاشی کند، اما ما بسان قفنوس از خاکستر خود برخواهیم خاست.

Advertisements

Author: mansourehn

I am freelancer and I was radio producer for five years. I produced 110 radio shows both in English and Persian at CHSR FM from 2010-2015. I have been writing for the think tank of "Tahlil Rooz" daily analysis of news located at the U.S mostly in Persian. I write satire, poetry and news analysis mostly about Iran.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s